گنبد كبود مراغه

اين گنبد در مركز شهر مراغه واقع و بنايي برجي شكل از داخل و خارج ده ضلعي است كه در زواياي دهگانه آن، از خارج ستون هاي دايره اي كار كرده اند. در اضلاع دهگانه ي داخل و خارج بنا نيز طاقنماهايي تعبيه كرده اند كه بخش فوقاني آنها با مقرنس هايي تزيين شده است. اين بنا بر زير بناي سنگي قرار گرفته كه در ميان آن، سردابه اي چليپا شكل قرار دارد. سقف اين سردابه، طاقي مقرنس است. نماي خارجي بنا به طرز بسيار زيبايي با آجر و كاشي فيروزه اي به شيوه تخميري تزيين گرديده است. در زير پاكار گنبد نيز نواري مقرنس و در زير آن، كتيبه كمربندي بنا قرار داشته كه به غير از قسمت كوچكي از آيه هاي قرآني، بقيه آن از بين رفته است. گنبد فرو ريخته بنا به نظر مي رسد رك ده تركي با پوشش داخلي بوده باشد. هر ضلع داخلي بنا، 6/2 متر پهنا دارد و مشتمل بر طاقنمايي بلند است. در زير گنبد، يك حاشيه از كتيبه گچبري به چشم مي خورد كه اطراف مقبره را دور مي زند. اين كتيبه به خط نسخ، و متن آن، قسمتي از آيه اول سوره 67 قرآن است. تمام فضاي داخلي مقبره با گچبري و نقاشي و كتيبه ها مزين بوده كه قسمت اعظم آن از بين رفته و تنها آثار كمي از آنها بر جاي مانده است. در سرداب زيرزمين بنا كه ورودي آن از خارج بناست، سنگ بزرگي با طرح هاي تزييني با غناي بسيار و كتيبه اي قرآني با آيات «كل من عليها فان و يبقي وجه ربك ذوالجلال و الاكرام» وجود دارد كه روزي بر روي قبري بوده است. در خصوص تاريخ ساخت و شخصيت مدفون در بنا اطلاعي در دست نيست. از گذشته معروف بوده كه گنبد كبود، قبر مادر هلاكو خان مغول است؛ اما با توجه به اينكه نامبرده مسيحي و هلاكو نيز بودايي بوده، چنين فرضي محال است. در خصوص تاريخ ساختمان، مطالعات ارزشمند گدار، نتيجه شايسته اي به بار آورده است. وي با بررسي و مطالعه دقيق جاي كتيبه فرو ريخته بالاي در ورودي بنا كه تنها قطعاتي از حروف مينايي رنگ آن باقي مانده بود، توانست قسمتي از كتيبه را كه حاوي تاريخ 593 ه.ق بود، بازسازي كند. بر اين اساس، گنبد كبود حدود 10 سال بعد از نمونه اوليه خود - يعني مقبره مومنه خاتون در نخجوان - ساخته شده و از نظر تركيب كلي، مشابه ساير مزارهاي موجود در مراغه است.

منابع: كارنگ، 1350، ص 13 و گدار، ج 3، 1371، صص 304 - 289 و مخلصي، 1371، صص 159- 158.

تصوير بالا: نمايي كلي از گنبد كبود مراغه

تصوير پايين: بخشي از مقرنس كاري زير گنبد