مسجد ملا اسماعیل

این مسجد بزرگ در بازار منسوب به ملا اسماعیل واقع در جنوب میدان خان قرار دارد و اثر همت بلند آخوند ملا اسماعیل عقدایی است. بازار و آب انبار ملا اسماعیل نیز در کنار این مسجد قرار دارند.

آخوند ملا اسماعیل بن عبدالملک عقدایی متولد ۱۱۸۸ از علمای یزد و از فقهای مشهور قرن سیزدهم هجری بود. در سال ۱۲۳۰ وفات کرد و در مقبره جوار مسجد به خاک سپرده شد.

ورودی اصلی مسجد از سمت راست بازارچه است. حیاط اول، به سبک قاجار و دارای اروسی های کوچک چوبی در دو طبقه است. پس از آن، سردر ورودی دیگری با کاشیکاری جالب و در چوبی قدیمی است. هشتی از طریق دو راه ورودی در طرفین، به حیاط بزرگ مسجد راه می یابد. در ضلع غربی حیاط، شبستان یا گرمخانه و در سمت شرقی آن، چند حجره قرار دارد. در هر دو طرف حیاط، یک راهروی ستون دار مسقف وجود دارد و درهای شبستان و حجره ها به داخل آن باز می شود. شبستان تابستانی در ضلع جنوبی قرار دارد و روبروی آن، ایوان آجری بلندی است. قطر دهانه گنبد مسجد ۶۰/۱۵ متر است.

این مسجد به مناسبت ایوان وسیع و شبستان غربی (که دارای سی و دو ستون است) از همان زمان ساختن زبانزد بود و شهرت یافت. پهنای دهانه ایوان دقیقا ۷۵/۱۵ متر است.

طبق نوشته طراز، ملا اسماعیل در سال ۱۲۲۲ زوایای جنبین کریاس و طنبیهای دو طرف گنبد و شبستان را تمام کرده و پس از وفاتش چون کامل نبود میرزا سلیمان طباطبایی (متوفی در ۱۲۵۱) در اتمام آن مسجد اهتمام کرد.

شرح تصویر: نمایی از شبستان غربی مسجد ملا اسماعیل با ۳۲ ستون.