سایت تخصصی ایرانگردی و باستانشناسی یانیک

مجموعه امیر چقماق به ترتیب شامل موارد زیر می باشد:

* مسجد میر چقماق

* بقعه ستی فاطمه

* بازار حاجی قنبر

* آب انبار پنج بادگیری

* آب انبار تکیه

* نخل

* تکیه میر چقماق

در این میان مسجد میر چقماق با وجود آن که قدیمی ترین بنای موجود در مجموعه است، اما نمای چشمگیر تکیه میر چقماق در ضلع شرقی میدان موجب شده بسیاری از بازدیدکنندگان نا آشنا توجه چندانی به مسجد نداشته حتی از تاریخی بودن آن بی خبر باشند. این مسجد که به مسجد جامع نو معروف بوده در سال ۸۴۱ هجری قمری توسط امیر جلاالدین چقماق شامی و همسرش ستی فاطمه بنا شده است.

جلاالدین چقماق که از سرداران مقرب حکومت تیموری بوده است، در سال ۸۱۱ یا ۸۱۲ هجری قمری برای دومین بار و به صورت دائم از طرف شاهرخ میرزا، به حکومت یزد منصوب شد و تا سال ۸۵۰ هجری قمری بر یزد حکومت کرد. باید توجه داشت که آب انبار پنج بادگیری که در ضلع شمالی میدان و بازار حاجی قنبر که در ضلع شرقی میدان (پشت تکیه) قرار دارند، جزو مجموعه فوق الذکر نبوده و در زمان های پس از حیات میر چقماق ساخته شده اند. مسجد میر چقماق که در حال حاضر در ضلع جنوبی میدان میر چقماق (میدان شهدای فعلی) واقع است، در زمان ساخت، خارج از باروی شهر و در کنار محله ای موسوم به دهوک قرار داشته است.

در قسمت جنوبی مسجد، شبستان قرار دارد که شامل یک صحن اصلی در وسط و دو رواق در طرفین آن است. محوطه اصلی به وسیله دو غرفه از راهروها جدا شده است. محراب اصلی مسجد با کاشی معرق مقرنس کاری شده است که در وسط مقرنس کاری، گل مربعی از کاشی معرق وجود دارد و چهار بار عبارت الله، محمد، علی به خط کوفی در آن نقش شده است. در محراب سنگ مرمر خوش تراشی نصب است که در وسط آن نقش قندیل و گل و بته نقر شده است. پیشانی و حاشیه سنگ محراب نیز با آیات قرآنی تزیین گردیده است.

گنبد مسجد از نوع خمیده و ترکدار است و با کاشی سبز رنگ پوشیده شده است. بر دور گنبد عبارت السلطان ظل الله تکرار شده است. دو شبستان زمستانی در قسمت شمال مسجد قرار دارند. در دو طرف راهرو شبکه ظریفی از کاشی معرق در پنجره ها نصب است.

آب انبار پنج بادگیری که به علت مجاورت با بقعه ی ستی فاطمه به آب انبار ستی فاطمه نیز معروف است در دوره صفویه ساخته شده و در قسمت شمالی میدان، قرار دارد. برای پی بردن به عظمت کار ساخت آب انبار کافی است بدانیم که تنها برای ساخت مخزن این آب انبار حدود هفت هزار متر مکعب خاکبرداری شده است. این آب انبار مثل سایر آب انبارها، شامل این قسمت ها است: مخزن که قطر داخلی آن ۵/۱۹ متر است، گنبد که ارتفاع آن از سطح زمین ۹ متر است، پنج بادگیر هشت وجهی که کار خنک کردن آب و تهویه مخزن را به منظور جلوگیری از فساد آب انجام می دهند. ارتفاع بادگیرها ۵/۱۱ متر است و هر بادگیر ۱۶ تیغه دارد که مجموعا قفسه آن را تشکیل می دهند، سردر که راهنمای ورود به آب انبار محسوب می شود و جای وقف نامه ای که الان موجود نیست در آن دیده می شود.

این آب انبار ۶۴ پله دارد که به پاشیر در زیر زمین منتهی می شود و در میان راه پله، محلی برای استراحت ساخته شده است. پاشیر محلی است برای برداشتن آب که در زیرزمین قرار دارد. متاسفانه از چند سال پیش سقفی جدید در وسط مخزن آب انبار اجرا شده که گنبد را از مخزن جدا کرده است. نیمه بالایی مخزن پس از احداث این سقف تبدیل به زورخانه شده است. به این صورت که گود این زورخانه روی این سقف قرار دارد که علی الاصول در تعارض با نیت بانی و واقف بناست.