شهر تاریخی بیشاپور در ۱۲۰ کیلومتری جنوب غربی شیراز و ۲۳ کیلومتری غرب شهر کازرون واقع شده است. بیشاپور در کنار جاده شاهی روزگار باستان که در دوره هخامنشیان تخت جمشید و استخر را به شهر باستانی شوش و در دوره ساسانی شهر گور و بیشاپور را به تیسفون مقر امپراتوری ساسانی وصل می نموده، واقع گردیده است. وسعت شهر ۲ در ۱ کیلومتر بوده و جزو اولین شهر های ایران باستان است که دارای تاریخ مکتوب شهر سازی است. تاریخ ساخت شهر به صورت سنگ نبشته ای به دو خط پهلوی اشکانی و ساسانی بر روی ستون های یادبود حک شده است. تاریخ ساخت شهر به دوره شاپور اول ساسانی ۲۷۲-۲۴۱ میلادی بر می گردد. علاوه بر شهر بیشاپور، قلعه دختر، قلعه پسر، نقوش برجسته تنگ چوگان و غار شاپور نیز قسمت های دیگری از شهر ساسانی بیشاپور به شمار می روند. با توجه به وضعیت جغرافیایی خاص بیشاپور خصوصا رودخانه شاپور و تنگ چوگان این شهر در روزگار خود سرآمد شهر های دوره ساسانی بوده است. در ساخت شهر بیشاپور از طرح هیپودامین و به شکل شطرنجی که طرحی یونانی است، استفاده شده است. دو خیابان عمود بر هم یعنی خیابان شمالی-جنوبی و شرقی- غربی شهر را به چهار قسمت تقسیم می نموده است. بخش های شرقی و جنوبی شهر توسط خندق، شمال توسط قلعه دختر و کوه و غرب به وسیله رودخانه محصور و محافظت می شده است. در قسمت شمالی شهر که در بر گیرنده ارگ شاهی است بناهایی همانند معبد آناهیتا، کاخ، ایوان موزاییک و بقایای مدرسه ای از دوران اسلامی به جا مانده که توسط دیوار دفاعی محصور می شده است. بخش جنوبی شهر ترکیبی است از بناهای دوران ساسانی و اسلامی. بر اساس اطلاعات موجود شهر بیشاپور تا قرن هفتم هجری به حیات خود ادامه داده است.

در ورودی شهر بیشاپور تعداد زیادی برج های نیم دایره ای باقی مانده که زمانی وظیفه حفاظت از محدوده ارگ شاهی را به عهده داشته اند. ارتفاع این برج ها ۱۲ متر و عرض آنها ۹ متر بوده است.

این برج ها در ابتدا در کنار هم و بدون فضای خالی در بین شان ساخته شده بودند، اما بعدها برای تامین فضای دید بیشتر و جلوگیری از نفوذ دشمن تعدادی از برج ها را به صورت یک در میان تخریب کرده اند.

این پرستشگاه به آناهیتا الهه آب ها تعلق داشته و محلی برای نیایش آب بوده است. آناهیتا الهه آب های زیر زمینی، مظهر زایش و زیبایی بوده است.

این بنا به صورت مکعبی است که هر یک از اضلاع آن ۱۴ متر است و از سنگ های حجاری شده با ابعاد مختلف و بدون ملات به صورت دو جدار با الهام از سبک معماری دوره هخامنشیان ساخته شده است. سنگ های معبد به وسیله بست هایی فلزی از درون به هم قفل و بند شده اند. معبد را در عمق ۶ متری از زمین ساخته اند تا آب رودخانه شاپور را از طریق یک کانال ۲۵۰ متری به درون آن سرازیر نمایند.

با توجه به سنگ های تنظیم آب و جوی های سنگی باریک که حرکت آب را به طرزی با شکوه به آبگیر وسط معبد هدایت می کنند، می توان گفت برای تقسیم و جریان آب در این پرستشگاه شیوه هایی به کار گرفته شده تا چشم نوازی و شکوه این عنصر مقدس را به زیباترین شکل ممکن به نمایش بگذارند. 

این تالار با شکوه در محوطه ای به مساحت ۷۸۱ متر مربع ساخته شده و یکی از بزرگترین بناهای موجود در بیشاپور است که به صورت چلیپا برای اولین بار در تاریخ معماری ساسانی تجلی نموده است.

بر فراز این تالار چهار ایوانی گنبدی بزرگ به ارتفاع ۲۵ متر وجود داشته است. درون تالار حدود ۶۴ تاقچه وجود داشته که اغلب با گچ بری های زیبا و با طرح گل های لوتوس و طرح موسوم به مئاندر تزیین شده بودند.

اطراف تالار دالان هایی وجود دارد و از درون چهار ایوان درب هایی به این دالان ها باز می شوند. از این تالار برای انجام مراسم تشریفات، اعیاد و جشن ها استفاده می شده است.

در دو طرف تالار تشریفات بیشاپور دو ایوان مشرف به حیاط وجود دارد. کف این ایوان ها و حیاط متصل به آنها با موزاییک هایی فرش بوده که در آنها سنگ هایی بسیار ریز در رنگ های مختلف به کار گرفته شده بوده است.

از ترکیب این سنگ ها نقش های بسیار زیبا و زنده ای با طرح های انسانی، حیوان و گل و گیاه آفریده شده است که قطعاتی از آنها امروزه در موزه لوور پاریس و موزه ملی ایران نگهداری می شود. این بنا به عنوان حرمسرای شاپور مورد استفاده بوده است.